درباره آب
خواص شيميايي و فيزيکي فرمول شيميايي آب (ماده اي شگفت انگيز)اهميت آب در زندگي منبع کمياب آب آشاميدني آب ، فرهنگ و مذهب شناخت محيط رشد:آبآلودگي آب عوامل آلوده کننده آب طبقه بندي آبهاي آلوده فاضلابهاي شهري پروژه GEMS (سيستم مراقبت زيست محيطي ازجهان) تصفيه آب و فاضلابها

خواص فيزيکي

فرمول شيميايي آب (ماده اي شگفت انگيز)آب نوعي ماده مرکب است که از دو عنصر اکسيژن و هيدروژن ساخته شده است. آب را جزو دسته مخلوطها طبقهبندي نميکنند، چون خواص آب نه به خواص هيدروژن شبيه است و نه به خواص اکسيژن. از ترکيب دو اتم هيدروژن و يک اتم اکسيژن، يک مولکول آب بوجود ميآيد. يک قطره آب داراي تعداد بي شماري مولکول آب ميباشد. معادله شيميايي واکنش بين هيدروژن و اکسيژن و تشکيل آب از قرار زير است: هر مولکول آب داراي يک ناحيه مثبت و يک ناحيه منفي است که اين دو ناحيه در دو طرف مولکول آب واقع شدهاند. شيميدانها با کمک شواهد به اين نتيجه رسيدهاند که مولکول آب شکل خطي ندارد، يعني به اين صورت نيست که دو اتم هيدروژن بصورت خطي در دو طرف يک اتم اکسيژن قرار گرفته باشند (HــOــH). بلکه مولکول آب حالت خميده اي دارد که اتم هاي هيدروژن در سر مثبت مولکول و اتم هاي اکسيژن در سر منفي مولکول آب تجمع پيدا نموده اند. اشکال متغير
آب در اشکال متفاوتي بر روي زمين يافت ميشود. تنها ماده اي است که در طبيعت به هر سه حالت جامد، مايع و گاز وجود دارد. ابرها در آسمان، موج دريا، کوه يخي، توده هاي يخي در دل کوه ها و منابع آبي زيرزميني تنها چند شکل از آب ميباشند. طي اعمال تبخير، ميعان، انجماد و ذوب، آب مرتباً از حالتي به حالت ديگر تبديل ميشود. اين پديده تبديل آب را چرخه بزرگ آب مينامند.از آنجا که بارندگي در صنعت کشاورزي و همچنين براي خود بشر بسيار با اهميت است، به اشکال مختلف بارندگي نام هاي به خصوصي اطلاق ميشود. بارندگي معمولاً بصورت باران است. ديگر اشکال آن، تگرگ،برف، مه و شبنم ميباشند. همچنين، از برخورد نور با قطرات باران، رنگين کمان پديد ميآيد.آبهاي روي سطح زمين، نقش هاي مهمي ايفا ميکنند؛ رودخانهها آب مورد نياز کشاورزي را فراهم ميکنند و درياها هم وسيله اي براي تجارت و مبادله کالاها محسوب ميشوند. توده هاي يخي و آبشارها هم از ديگر اشکال آب هستند. فرسايش به وسيله ي آب، نقش مهمي در شکل محيط زيست ايفا ميکند.به علاوه، دره ها و دلتاهاي حاصل از رسوبات رودخانهها، محلي براي سکني گزيدن انسان ها بوده است. آب به داخل زمين هم نفوذ ميکند و آبهاي زيرزميني را ايجاد ميکند. آبهاي زيرزميني را ميتوان با کندن چاه يا قنات استخراج نمود. البته آب هاي زيرزميني به شکل چشمه يا چشمه آب گرم هم به سطح زمين ميآيند.آب املاح و مواد معدني مختلفي دارد که بر حسب آن مواد، طعم و مزه اش بسيار تفاوت ميکند. البته ما انسانها ، خود ، قادريم که آشاميدني بودن آبي را ارزيابي کنيم؛ مثلاً از آب شور دريا و يا آبهاي بدبوي باتلاق ها استفاده نميکنيم. بلکه آبي مي نوشيم که سالم بوده و مناسب نيازهاي بدنمان باشد.

اهميت آب در زندگي آب خواص مهمي دارد که در زندگي ما بسيار با ارزشند. از جمله:
حلال بسيار خوبي است.
چگالي بالايي دارد و جالب اين که وقتي يخ ميزند يا حرارت ميبيند، چگالي آن کاهش مييابد. گرماي تبخير آب بالاست. يعني براي تبديل مقدار کمي آب به بخار، گرماي زيادي لازم است. اين خاصيت براي بدن ما بسيار با اهميت ميباشد. گرماي اضافي بدن با تبخير تنها مقدار کمي از آب بدن از طريق منافذ پوست تعريق کاسته ميشود. نيروي کشش سطحي آن به طور شگفت انگيزي زياد است. گهگاه شاهد نشستن حشرات روي سطح آب بودهايم. اگر به دقت به طرز قرار گرفتن حشره روي سطح آب نگاه کنيد، متوجه ميشويد که سطح آب زير پاي حشره، مانند يک تشک ابري فرو ميرود؛ اما پاره نميشود. آب مواد مختلف از جمله شکر و نمک را براحتي در خود حل ميکند. بسياري از واکنش هاي شيميايي تنها در حضور آب انجام ميشوند. البته پاره اي مواد با آب مخلوط نميشوند، مثل ليپيدها و ديگر مواد هيدرات کربندار. غشاء سلولي که حاوي ليپيدها و پروتئين است، از اين خاصيت آب سود جسته و تعاملات محتويات سلولي با مواد شيميايي خارج سلول را بدقت تحت کنترل دارد. يکي ديگر از خواص جالب آب، حالت جامد آن، يعني يخ ميباشد. هنگامي که آب بر اثر سرما به يخ تبديل ميشود، انبساط مييابد، بدين معنا که حجم بيشتري را اشغال ميکند. بنابراين، حجمي از يخ که همحجم آب اوليه است، جرم کمتري دارد. به اين علت ميگويند که چگالي يخ از آب کمتر است و همين مسئله باعث ميشود که يخ روي آب شناور بماند. در حالي که در بيشتر موارد، چگالي ماده جامد از حالت مايع آن بيشتر است. اين ويژگي آب سبب ميشود که بر خلاف بسياري از مايعات، آب از سطح شروع به انجماد کند. اين پديده را بارها به هنگام شروع يخ زدن آب، درون فريزر منزلتان ديده ايد؛ در زمستان با يخ زدن سطح آب درياچهها، لايه عايقي از يخ ايجاد ميشود که اين لايه، از يخ زدن لايه هاي زيرين خود جلوگيري مينمايد. در اين شرايط ، ماهي ها و ديگر آبزيان ميتوانند در مناطق گرمتر زيرين به حيات خود ادامه دهند. ديگر ويژگي غير عادي آب، ظرفيت گرمايي بالاي آن ميباشد. ظرفيت گرمايي يک جسم، مقدار گرمايي است که به جسم ميدهيم تا دمايش، 1 درجه سانتي گراد افزايش يابد. جالب است بدانيد که مقدار گرمايي که لازم است تا دماي 1 گرم آب را 1 درجه سانتي گراد افزايش دهد، حدود 10 برابر مقدار گرمايي است که براي 1 گرم آهن لازم است.
منبع کمياب در بسياري از کشورها ، آب نوعي منبع استراتژيک محسوب ميشود. بسياري از جنگها از جمله جنگ 6 روزه در خاور ميانه، بر سر به دست آوردن منابع آبي بيشتر صورت گرفت. البته کارشناسان، مشکلات بيشتري را هم پيش بيني ميکنند که بدليل رشد جمعيت، آلودگي آب ها و گرم شدن زمين حادث ميشود.
آب آشاميدني آبهاي آشاميدني را از چشمه ها ، قنات ها و يا چاه ها استخراج ميکنند. بنابراين ، براي توليد بيشتر آب ، ميتوان چاههاي بيشتري ساخت. باران و دريا هم از ديگر منابع آبي هستند که البته به عنوان آب آشاميدني مناسب نيستند. اين گونه آبها را بايد تصفيه نمود. روش هاي معروف تصفيه آب ، تقطير و جوشاندن ميباشند.
آب ، فرهنگ و مذهب در بيشتر اديان از جمله اسلام، مسيحيت و يهوديت، آب ماده پاککننده محسوب ميشود. براي مثال در دين اسلام تنها پس از وضو گرفتن (شستن بخشهايي از بدن با آب پاک) مي توان فريضه نماز را بجا آورد ودر اسلام نوعي مراسم عبادي وجود دارد که در آن ، مرده را با آب پاک شستشو ميدهند (غسل) ، در مسيحيت هم غسل تعميد را در کليسا با آب انجام ميدهند و در مذهب شينتو (مذهب ژاپني) در تمام مراسم عبادي از آب براي پاکيزه ساختن بدن فرد يا مکان خاصي استفاده ميشود.

اهميت آب در توليد محصولات گياهي غير قابل انکار است. ميزان آب موجود در هر منطقه معرف آن است که از نظر اقتصادي چه گياهي را مي توان کاشت و چه گياهي را نمي توان. بسياري از اعمال حياتي گياه توسط آب کنترل مي شود. آب از مواد اصلي تشکيل دهنده ياخته زنده مي باشد و ميزان آن در بافت هاي مختلف متفاوت بوده از 2% در بعضي بذور خشک تا 40% در بافت هاي چوبي در حال خواب و 95% در ميوه هاي آبدار (مانند هندوانه) ديده مي شود. آب هم حلال است و هم وسيله اي براي انتقال مواد در داخل گياه کمبود آب در گياه باعث توقف رشد، و ادامه اين کمبود منجر به اختلالات برگشت ناپذير مي گردد و گاهي هم موجب مرگ گياه مي شود. اين عمل در نواحي گرم و خشک و گياهاني که بر اساس ويژگي گونه اي داراي تبخير شديد مي باشند، به سرعت اتفاق مي افتد ميزان مصرف آب در گياهان مختلف متفاوت است براي مثال براي توليد هر گرم ماده خشک در سوزني برگها 50 گرم آب و در سبزهاي برگي 2500 گرم آب مصرف مي شود بطورکلي، براي بيشتر گياهان، اين مقدار بين 300 تا 1000 گرم مي باشد. وقتي گياه در حال رشد است پيوسته آب از زمين جذب کرده و از برگ ها آن را تبخير مي کند. ميزان تبخير آب از سطح برگ بستگي به دما جريان هوا و عوامل ديگري مانند تعداد و چگونگي روزنه ها، رطوبت نسبي هوا و غيره دارد. خورشيد ، انرژي لازم را براي تبخير آب از سطح برگ تامين مي کند. اگر بين جذب آب و تبخير تعادل برقرار باشد تمام فرآيندهاي گياهي بطور طبيعي پيش مي رود و گرنه يکي از دو حالت زير پيش مي آيد : الف : اگر مقدار جذب بيشتر از مقدار دفع باشد : اين حالت ممکن است در اثر کم بودن شاخساره نسبت به ريشه، پيرايش (هرس) بي قاعده، حمله آفات و امراض و يا بالا بودن رطوبت نسبي هوا اتفاق بيفتد در اين حالت فشار آب درون ياخته ها يا آوندها بالا مي رود. علايم عمومي اين حالت، درازي و باريکي و نرمي ساقه گياه و خوابيدگي آن روي زمين و ترک خوردن ميوه (به علت به هم خوردن رابطه سطح و حجم) است. ب : مقدار دفع بيشتر از جذب باشد : اين حالت ممکن است در اثر خشک بودن خاک، کمبود ريشه نسبت به شاخساره، يا در اثر جابجا کردن گياه پيش بيايد. اين حالت باعث تيرگي رنگ برگها و در صورت ادامه باعث پژمردگي آنها و خشک شدن گياه مي شود. کم آبي مزمن در بعضي از انواع هندوانه و گوجه فرنگي باعث پوسيدگي گلگاه مي شود.
آلودگي آبديد کلي آلودگي آب مشکل بزرگي است. به طوري که نتايج پژوهش پيرامون آن از صدها بلکه هزاران مقاله ، مجله و کتاب تجاوز ميکند. بنظر شما چه کساني مشکل آلودگي آب را بوجود ميآورند؟ چه کساني بهاي تميز کردن آب را خواهند پرداخت؟

زباله هاي انباشته شده فاضلابها تعادل حيات در اب درياها را به هم مي زنند . حتي بعد از تصفيه کردن فاضلابها آب بدست آمده مي تواند حاوي مواد شيميايي مسموم باشد. تاريخچه در نوامبر سال 1986 بر اثر ريزش موادي شامل جيوه و انواع مواد آلي سمي مانند آفت کشها در رودخانه راين ، تمام آبزيان از شهر بال سوئس تا ساحل هلند کشته شدند. در سالهاي اخير با غرق شدن تانکرهاي بزرگ نفتي اقيانوس پيما يا به گل نشستن آنها آسيبهايي به حيات دريايي وارد آمد. در سال 1983 بر اثر 11000 واقعه آلوده کننده در حدود 120 ميليون ليتر مواد آلوده کننده در آبهاي ايالات متحده تخليه شده است. تعريف آلودگي آب در سال 1969 براي آلودگي آب تعريفي ارائه داد: آلودگي آب عبارت است از افزايش مقدرا هر معرف اعم از شيميايي ، فيزيکي يا بيولوژيکي که موجب تغيير خواص و نقش اساسي آن در مصارف ويژهاش شود.

عوامل آلوده کننده آب آب يکي از مهمترين و بنياديترين عامل حيات موجودات زنده است از اين نظر جلوگيري از آلودگي آب نيز به همان نسبت مهم و مورد توجه ميباشد عوامل آلوده کننده آب بسيار گوناگوناند و ميتوانند هم منابع آبهاي زيرزميني و هم آبهاي سطحي را آلوده کنند.
عوامل آلوده کننده آبهاي زيرزميني :کانيهاي موجود در معادن سطحي که در اثر تغيير و تبديل به عامل آلوده کننده مبدل ميشود. مثلا آب جاري سطحي ( حاصل از باران و ) هنگام عبور از معادن زغال سنگ ، ديسولفيد آهن II ( پيريت ) همراه با زغال سنگ را در خود حل کرده و سپس در اثر واکنش ، هوا آنرا به اسيد سولفوريک تبديل ميکند. اسيد حاصل ضمن عبور از لايههاي مختلف مخازن زيرزميني ، موجب آلوده شده آن ميشود. جمع شدن فاضلابهاي شهري بويژه اگر در يک حوزه آهکي و يا شني وارد شوند از آن که در معرض باکتريها قرار گيرند و تجزيه شوند، مستقيما و براحتي به مخازن زيرزميني نفوذ پيدا کرده و موجب آلوده شدن آنها ميشود. ضايعات راديواکتيوي : يکي از عوامل آلوده کننده مهم منابع آبي زيرزميني است که امروزه يکي از راههاي رفع آنها که در حقيقت مشکل بزرگي براي صاحبان تکنولوژي هستهاي نيز به شمار ميرود دفن آنها در زير زمين است علاوه بر دفن ضايعات راديواکتيو در زير زمين ، همه انفجار هاي هستهاي زير زميني نيز موجب آلوده شدن آبهاي زير زميني ميشود.

عوامل آلوده کننده آبهاي سطحي: آلوده کنندههاي صنعتي: بسياري از ضايعات صنعتي به آبزيان زيانهاي جدي ميرسانند. اين ضايعات براي خنثي شدن مقدار زيادي از اکسيژن محلول در آب را به مصرف رسانيده و موجب کاهش اکسيژن مورد نياز براي آبزيان ميشود و تهديد به مرگ ميکنند. از طرف ديگر بسياري از خود اين ضايعات سمي بوده و موجب مسموميت آبزيان ميشوند مانند فلزات سنگين ، جيوه ، سرب ، مس و غيره. وارد شدن ترکيبات فسفردار و نيتروژندار در آب موجب رشد جلبکهائي ميشود که ضمن ايجاد بو و مزه غير طبيعي آب ، اکسيژن آب را مصرف کرده و باعث کاهش ميزان آن و بروز صدمات و تلفات آبزيان ميشود. فاضلاب خانگي : کليه پاک کنندهها که وارد آبهاي سطحي ميشوند ترکيباتي را در آبها وارد ميکنند که اگر خنثي نشوند و يا توسط ميکرو اورگانيسمها تجزيه و تخريب نشوند بصورت سمي مهلک زيان بسياري براي آبزيان ببار ميآورند. حشره کشها ، سموم دفع آفات نباتي و کودهاي شيميايي: که از ضروريات توسعه کشاورزي است نا خواسته موجب آلودگي آبهاي سطحي ميشوند. مانند ددت DDT را نام برد.
چشم انداز الودگي آب
ذخاير آبهاي ما در آينده چگونه خواهد بود؟ آب آلوده شده براي %75 مردم جهان در کشورهاي رو به توسعه مسئله بسيار جديتري است. %80 بيماريهاي جهان ناشي از آبهاي آلوده شده است. در مقابل درصد بالاي بيماري چه کنترلهايي انجام شده است؟ آيا تلاشي که براي بهبود کيفيت آب انجام شده کافي ميباشد؟ آينده ذخاير آبها با اين روند پيشرفت و تکنولوژي روز چگونه خواهد بود؟ ديد کلي آب ، شرط وجود حيات ميباشد و اکثر قريب به اتفاق واکنشهاي شيميايي در محيط آبي صورت ميگيرد. آب به علت پاره اي خواص ويژه اساسي نقش تنظيم کننده اي در طبيعت داشته و آن را در برابر تغييرات ناگهاني دما حفظ ميکند. آب بعد از مصارف گوناگون (خانگي ، کشاورزي و صنعتي و ) تبديل به پساب ميشود. براي جلوگيري از آلودگي آب و محيط زيست توسط اين پسابها بايد راهکارهايي براي تصفيه و استفاده مجدد از آنها اتخاذ کرد. طبقه بندي آبهاي آلوده آبهاي آلودهاي که پس از تصفيه دوباره ميتوان استفاده کرد: آبهاي آلودهاي که در کارخانجات و مراکز صنعتي توليد شده ، بهشدت سمي هستند و نميتوان براي مصارف خانگي استفاده کرد و براي برگشت دوباره به محيط زيست بايد بهصورت دقيق تصفيه شوند.آبهايي که مصارف خاصي داشته ، قابل استفاده مجدد نميباشند. مانند آبهاي صنايع -نوشابه سازي فاضلابهاي صنعتي فاضلابهاي صنعتي ، فاضلابهايي هستند که از صنايع مختلف حاصل ميشوند و نسبت به نوع صنايع ، ترکيبات شيميايي مختلفي دارند و وقتي وارد درياها ميشوند، باعث آلودگي آب و مرگ آبزيان ميگردتد. مواد شيميايي موجود در فاضلابهاي صنعتي بسته به نوع کارخانهها و محصول توليدي آنها ، ترکيبات شيميايي و درصد آنها در پسابهاي صنعتي متفاوت است. اما از مهمترين اين ترکيبات ميتوان به آرسنيک ، سرب ، کادميم و جيوه اشاره کرد. اين مواد از طريق پساب کارخانجات تهيه کاغذ ، پلاستيک ، مواد دفع آفات نباتي ، استخراج معادن وارد آبهاي جاري و محيط زيست ميشود. از مهمترين فجايع آلودگي با جيوه به فاجعه آلودگي آب رودخانه ميناماتا در ژاپن با ترکيبات ارگانومرکوريک که بهعنوان کاتاليزور در کارخانه پلاستيکسازي استفاده ميشود، ميتوان اشاره کرد که طي آن مردم اطراف رودخانه به مرض اسرار آميزي مبتلا شدند که ناشي از وجود جيوه فراوان در بدن آنها بود و هزاران نوزاد ناقصالخلقه و فوت تعدادي از مردم ، نتيجه آلودگي آب با پساب اين کارخانه بود. فاضلابهاي کشاورزي در اين فاضلابها ، سموم کشاورزي مانند هيدروکربنهاي هالوژنه ، DDT ، آلودين ، ترکيبات فسفردار نظير پاراتيون وجود دارد. مخصوصا ترکيبات هالوژنه بسيار خطرناک هستند و هنگامي که توام با آب کشاورزي در لايههاي زمين نفوذ نمايند يا به بيرون از محيط کشاورزي هدايت شوند، باعث ايجاد فاضلابهاي کشاورزي فوقالعاده خطرناک ميشوند.

فاضلابهاي شهري اين فاضلابها از مصرف خانگي آب حاصل ميشود. در اين پسابها انواع موجودات ريز ، ميکروبها و ويروسها و چند نوع مواد شيميايي معين وجود دارد که عمدهترين آن آمونياک و نيز مقداري اوره ميباشد. اين فاضلابها بايد از مسيرهاي سر بسته به محل تصفيه هدايت گردند. جهت خنثي سازي محيط قليايي اين فاضلابها که محيط مناسب براي رشد و نمو ميکروبهاست، از کلر استفاده ميشود.

انواع آلايندههاي موجود در فاضلابهاي شهري آلاينده بيولوژيکي: از دفع پسابهاي بيمارستاني و مراکز بهداشتي شهري ناشي ميشود.آلايندههاي شيميايي: بيشتر آلاينده هاي شيميايي از دفع پسابهاي خانگي شامل مصرف شويندههاست که روز به روز مصرف آنها بيشتر ميشود. اين آلايندهها بهعلت وجود عامل حلقوي در ساختمان مولکول شوينده (ABS) ، غير قابل تجزيه بيولوژيکي در تصفيهخانهها هستند. فرمول عمومي: LABS): linear Alkgl Benzo Sulturic acid = RŔ/ (C6 M5) SO3H) امروزه در کشور ژاپن و آمريکا ، شوينده حلقوي را تبديل به خطي نمودهاند که قابل تجزيه بيولوژيکي در تصفيهخانهها است. ولي در اکثر کشورها بهعلت ارزان بودن (LABS) هنوز هم از اين ماده در صنعت شويندهها استفاده ميشود.ساير آلوده کنندهها : مواد جامد و رسوبات ، مواد راديواکتيو ، مواد نفتي و آلوده کننده هاي حرارتي مثل نيروگاهها. آلودگي آب درجهان : حدود 69 % آب مصرفي جهان ، صرف کشاورزي و عموما آبياري ميشود. 23 % به مصرف صنايع ميرسد و مصارف خانگي تنها حدود 8 % را شامل ميشود. در کشورهاي توسعه يافته ، کشاورزي و صنايع ، بيشترين مصرف آب را داشته ، بالاترين نقش را در آلودگي آبها دارد.
پروژه GEMS پروژه GEMS (سيستم مراقبت زيست محيطي ازجهان)
نزديک به سه دهه است که سازمان بهداشت جهاني و برنامه محيط زيست سازمان ملل ، تحت پروژهاي به نام GEMS (سيستم مراقبت زيست محيطي ازجهان) ، کيفيت محيط زيست را از نظر اندازه گيري کيفيت هوا ، آب ، آلودگي مواد غذايي و شاخصهاي بيولوژيکي مورد مراقبت قرار ميدهند. براي جمع آوري اطلاعات در مورد کيفيت آب بيش از 50 پارامتر انتخاب شده است که مهمترين آنها عبارتنداز: Do (اکسيژن محلول) ، BoD (اکسيژن مورد نياز واکنشهاي بيوشيميايي) ، CoD (اکسيژن مورد نياز واکنشهاي شيميايي) ، ميزان کلروفرمها و نيتراتها و فلزات سنگين ميباشد.


آب و فاضلابها براي استفاده و براي برگشت به محيط يا استفاده مجدد نياز به تصفيه دارند. روشهاي مختلفي براي تصفيه آبها و فاضلابها وجود دارد که بسته به :مصارف آب و نوع آلودگي از اين روشها استفاده ميشود. عمدهترين روشهاي تصفيه آب عبارتاند از:
تصفيه مکانيکي آب تصفيه شيميايي آب تصفيه آب به روش اسمز معکوس تصفيه بيوشيميايي آب فيلتراسيون آب
تا که از آب رگ و ریشه ماست
