گل بنفشه آفریقایی

دانستنی های علمی گل بنفشه آفریقایی

گل بنفشه آفریقایی(Saintpaulia) یکی از زیباترین گیاهان گلدار است که نه تنها دارای گل هایی زیباست بلکه شاخ و برگ آن نیز از جذابیت خاصی برخوردار است. پرورش بنفشه آفریقایی اصلی کار دشواری است ولی واریته ها و هیبریدهای جدید آن قوی تر و پرگل تر هستند و درصورت رعایت برخی اصول، پرورش آنها موفقیت آمیز خواهد بود. اولین گیاه بنفشه آفریقایی که ارغوانی رنگ بود در آفریقا و توسط بارون والتر فون سنت پل کشف شد و از آن تاریخ تاکنون طیف وسیعی از این گیاه با انواع رنگ ها و الگوهای رشدی تولید شده است که بخشی از آن نتیجه کاشت و هیبریدگیری های متعدد از تاریخ ۱۸۹۲ به بعد است.

خصوصیات گیاهشناسی گل بنفشه آفریقایی

گیاهی علفی، همیشه سبز و دائمی، فاقد ساقه به شکل رزت با گل هایی بسیار زیباست. بلندی آن به حدود ۱۰ سانتیمتر و گستردگی آن به حدود ۲۵ سانتیمتر می رسد.
برگ ها نسبتاً سبز تیره، قلبی شکل، مخملی، واجد دمبرگ بلند، گوشتی، حداکثر به طول هشت سانتیمتر، با سطح فوقانی سبزرنگ و سطح تحتانی سبز مایل به قرمز هستند.
به صورت مجموعه های دو تا هشت تایی از گل های واجد پنج لوب، به عرض ۵/۲ سانتیمتر واقع بر روی ساقه هایی بالاتر از برگ ها و در تمام طول سال ظاهر می شوند.

شرایط محیط رشد و نگهداری گل بنفشه آفریقایی

نور: عمل فتوسنتز به عنوان سیستم تولید انرژی منحصر به فرد گیاهان در حضور نور صورت می گیرد، ازین رو نور را می توان اساسی ترین فاکتور رشد گیاه دانست.در مورد میزان نیاز بنفشه آفریقایی به نور عقاید ضد و نقیض فراوان است و این می تواند دلایل زیادی داشته باشد. بنفشه افریقایی در نور به نسبت کم به خوبی رشد می کند ولی برای گلدهی نیاز به شدت نور بیشتر دارد.

در صورت استفاده از نور طبیعی، نور ملایم صبحگاهی از یک پنجره رو به شرق می تواند مفید باشد، در زمستان نور پنجره رو به جنوب نیز به همان اندازه ملایم و مفید خواهد بود. در تابستان می توان با افزایش فاصله گیاهان از پنجره جنوبی ، از تابش مستقیم آفتاب جلوگیری کرده و نور خوبی برای گیاهان فراهم کرد.

بنفشه افریقایی از معدود گیاهانی ست که زیر نور مصنوعی لامپ ها نیز به خوبی نور طبیعی ( حتی به عقیده برخی بهتر از نور طبیعی! ) رشد و نمو می کند. استفاده از نور مصنوعی فلوئورسنت سفید (cool white) بهتر از سایر انواع لامپ هاست. به طور معمول لامپهای لوله ای فلوئورسنت را در فاصله ی ۳۰ سانتی متری از سطح گیاهان (عرض ۱۲۰ سانتی متری) نصب می کنند تا شدت نوری معادل ۶۰۰ فوت کندل حاصل شود.

آزمایش نشان داده که بنفشه افریقایی در شرایط ۲۴ ساعت روشنایی مداوم با نوری به شدت ۴۰۰ فوت کندل به خوبی رشد و نمو می کند. به طور کلی بنفشه افریقایی برای گلدهی طولانی به ۱۲ تا ۱۶ ساعت روشنایی در شبانه روز – برحسب نوع رقم- نیاز دارد. معمولا رقم هایی با برگهای تیره تر و گلهای پُرپَر به روشنایی بیشتر نیاز دارند. از آنجا که گرد و غباری که بر برگ ها می نشیند میزان نور دریافتی گیاه را می کاهد باید سعی کنیم همواره برگ ها را تمیز نگه داریم.

در کل بهترین راه برای تعیین کفایت میزان روشنایی این است که چگونگی رشد گیاهان را مورد توجه قرار دهیم. اگر دمبرگ ها بیش از حد بلند و کشیده و متمایل به سمت بالاست و برگها رنگ سبز تیره داشته و گیاه خیلی کم گل می دهد نشانه کمبود روشنایی است. هنگامی که رنگ برگ ها روشن شده و به زردی می گراید نشانه ی زیادی نور است، در شدت نور خیلی زیاد لکه های سوختگی روی برگ ها بروز خواهد کرد.

دما: دمای مناسب برای پرورش بنفشه افریقایی ۱۸ تا ۲۶ درجه سانتی گراد است. در ۲۵ درجه بنفشه آفریقایی به خوبی رشد و نمو کرده و گل فراوان می دهد ولی گلبرگ ها به نسبت کوچک و رنگ پریده می شوند. اگر دما از ۱۸ درجه کمتر شود رشد و نمو کاهش یافته و احتمال بروز سفیدک(نوعی بیماری قارچی شبیه به پودری سفیدرنگ روی برگ ها) زیاد می شود.و برگ ها به سمت پایین خم شده و شکننده می شوند.

کمترین دمای قابل تحمل برای گیاه در زمستان ۱۳ درجه است. این گیاه برعکس اغلب گیاهان هرچه دمای شبانه گرمتر و دمای روزانه خنک تر باشد ( ثبات و عدم اختلاف میزان درجه حرارت در طول شبانه روز) بهتر رشد و نمو می کند. اگر دمای روزانه بالاتر از ۲۹ درجه باشد باعث تحریک گلدهی زودهنگام و ضعیف شدن گیاه می شود. حداکثر دما برای این گیاه ۳۲ درجه است.

آبیاری: محیط کشت بنفشه آفریقایی باید مرطوب باشد ولی در حالت غرقاب قرار نگیرد. برای آبیاری متداول ترین روش این است که زیرگلدانی را پر از آب کرده و گلدان را در آن قرار می دهیم تا آب از سوراخ های ته گلدان به سمت بالا حرکت کند. پس از مرطوب شدن سطح خاک ( تقریبا بعد از حدود نیم تا حداکثر یک ساعت) در صورت باقی ماندن آب در زیرگلدانی باید آب اضافی را خالی کرد.

آبیاری از بالا برای بنفشه افریقای مناسب نیست زیرا ریزش آب روی برگ ها باعث پوسیدگی و رشد قارچ می شود. از طرفی آبیاری مداوم از پایین موجب تجمع نمک و املاح در سطح خاک و اطراف طوقه گیاه خواهد شد که اگر میزان نمک افزایش یابد موجب آسیب گیاه و درنهایت پوسیدگی طوقه می شود.به خصوص اگر کیفیت آب آبیاری مناسب نباشد. برای جلوگیری از این حالت می توان هرازگاهی آبیاری را از بالا ولی با دقت و جلوگیری از خیس شدن برگ ها – به خصوص عدم تجمع قطرات آب در قسمت مرکزی رشد گیاه- انجام داد.

ریشه های بنفشه آفریقایی به تجمع نمک بسیار حساس است. در صورت استفاده از آب شور (وجود املاح زیاد) یا عدم دقت در استفاده از کودهای شیمیایی و تجمع نمک در خاک، گیاه توانایی جذب آب را نخواهد داشت ازین رو علی رغم آبیاری و خیس بودن بستر کاشت، گیاه علایم پژمردگی را نشان داده و در نهایت از بین خواهد رفت ( به اصطلاح گیاه در اثر املاح زیاد می سوزد) . برای آبیاری بنفشه افریقایی باید از آب ولرم ( هم دمای اتاق) استفاده کرد زیرا آب سرد موجب ایجاد شوک و فروافتادن گل ها و ایجاد لکه هایی روی برگ ها می شود.

اگر یک شب قبل از آبیاری ظرف آب را در اتاق نگه داری کنیم دمای آن متعادل شده از طرفی کلر موجود در آب خارج می گردد زیرا کلر اضافی موجود در آب آبیاری برای بنفشه افریقایی زیان آور است.دقت در آبیاری یکی از نکات مهم برای داشتن گیاهانی سالم و با رشد و گلدهی مطلوب است. در فاصله ی دو آبیاری بهتر است قدری سطح خاک خشک شود نه کاملا خشک.

حدودا هر۵،۶ روز یکبار زمان مناسبی برای آبیاری است، البته فاصله دو آبیاری، به اندازه گیاه، اندازه گلدان، دما و رطوبت نسبی محیط و نوع محیط کشت گیاه نیز بستگی دارد.به طور کلی ایجاد شرایط نسبتا پایدار با نوسانات کم از لحاظ رطوبت و دما برای داشتن گیاهانی با رشد و گلدهی مطلوب و بهینه لازم است.

خاک (کود): از آنجایی که محیط کشت بنفشه افریقایی فاقد خاک ( رس) است تقریبا هیچ گونه مواد غذایی برای رشد گیاه ندارد ازین رو همواره در آب آبیاری از محلول کود مناسب استفاده می کنیم. هیچ گاه هنگامی که بستر کاملا خشک و گیاه تشنه است به آن کود ندهید زیرا ممکن است ریشه های گیاه توانایی جذب آب را نداشته و آسیب ببیند…

نیازهای همه ی گیاهان به هنگام رشد با زمان به گل نشستن متفاوت است. رشد و نمو( تولید گل و بذر) دوفرآیند جداگانه و مخالف هم هستند ازین رو نباید انتظار داشت که گیاه همزمان بیشترین رشد را داشته و نیز بیشترین میزان گل را بدهد. بنفشه افریقایی در جوانی به کود با مقدار نیتروژن بالا، و هنگام گلدهی به نیتروژن کم و فسفر و پتاسیم بالا نیاز دارد.

در بازار کودهای مخصوص رشد و گلدهی بنفشه افریقایی به صورت جداگانه موجود و قابل دسترس است. نکته قابل توجه در استفاده از تمام کودهای شیمیایی رعایت دُز مصرف است.( به دلیل مشکلات ناشی از تجمع املاح همان گونه که دربالا اشاره شد) هیچ گاه کود را به میزان بیش از حد توصیه شده روی بسته به کار نبرید. بهتر است میزان کود محلول در آب را کاهش داده در عوض دفعات استفاده را افزایش دهید.

۱ . درجه حرارت مورد نیاز بنفشه آفریقایی: درجه حرارت در طول روز ( ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتی گراد)  درجه حرارت در طول شب ( ۱۵ تا ۱۸ درجه سانتی گراد) در درجه حرارت سردتر و یا گرم تر به خوبی عمل نمی کنند. از نوسان درجه حرارت پرهیز کنید.

۲ . به بنفشه آفریقایی نور غیر مستقیم یا فیلتر شده بدهید. همیشه از نور گرم و یا مستقیم خورشید اجتناب کنید زیرا باعث تاول و لکه های برگ و سوختگی گیاه می شود. زیستگاه طبیعی بنفشه آفریقایی تحت سایبان جنگل است. بنابراین بهتر است نور خورشید به طور مستقیم به گل نتابد. به خاطر داشته باشید بنفشه آفریقایی در نور مصنوعی به خوبی عمل می کند، این گیاهان بسیار انعطاف پذیر هستند.

۳ . بنفشه آفریقایی را با آب خنک کنید. سریع ترین راه برای از بین بردن بنفشه آفریقایی دادن آب زیاد به آن است. بنفشه آفریقایی نیاز به مرطوب ماندن در تمام اوقات دارد بنابراین بهتر است از یک ظرف در زیر گلدان استفاده کنید و زمانی که احساس می کنید خاک خشک شده است آن را از آب پر کنید. اجازه ندهید روی گیاه گرد و غبار بنشیند همچنین نباید لکه های آب روی برگ ها قرار بگیرد ممکن است باعث لکه دائمی روی برگ شود.

۴ . از گلدان مخصوص بنفشه آفریقایی استفاده کنید. گلدان بنفشه آفریقایی گلدان ویژه ای است که از دو قطعه تشکیل شده و شما باید گیاه خود را در قسمت بالایی گلدان بکارید. وقتی گیاه خشک می شود فقط در قسمت پایین گلدان آب بریزید و گلدان تا حدود ۱ ساعت در قسمت پایینی قرار دهید تا به خوبی مرطوب شود .

۵ . به بنفشه آفریقایی کود بدهید در صورتی که به طور منظم به بنفشه آفریقایی کود بدهید بیشتر گل می دهد. شما می توانید از کود مخصوص بنفشه آفریقایی استفاده کنید و آن را طبق دوز پیشنهاد شده استفاده کنید. همچنین بعد از مخلوط کردن کود با آب، اجازه دهید تا کلر موجود در آب در طول شب تبخیر شود و درجه آب به دمای اتاق برسد و بعد از آن استفاده کنید، زیرا بنفشه آفریقایی آب سرد و کلر را دوست ندارد

۶ . گلدان بنفشه آفریقایی خود را هر شش ماه تا یک سال عوض کنید. خاکی که در گلدان بنفشه آفریقایی استفاده می کنید باید زهکشی بسیار خوبی داشته باشد. این بسیار مهم است. شما می توانید خاک مخلوط بسته بندی شده مخصوص بنفشه آفریقایی بخرید یا خاک خود را به اندازه ۳/۱ کود گیاهی، ۳/۱ ورمیکولیت، ۳/۱ پرلیت مخلوط کنید. در مرحله دوم باید یک گلدان با اندازه مناسب انتخاب کنید چون همه بنفشه های آفریقایی باید گلدان محدودی داشته باشند بنابراین باید یک گلدانی انتخاب کنبد که قطر آن به اندازه ۳/۱ قطر گیاه باشد.

به عبارت دیگر گیاه باید ۳ برابر قطر گلدان باشد. ریشه بنفشه آفریقایی ۳/۱ قطر گیاه است. گلدان به اندازه ۱۰ سانتی متر کافی است ولی باز هم اندازه گیری کنید تا مطمئن شوید. با انتخاب ظرف مناسب از پوسیدگی ریشه جلوگیری می کنید زیرا اگر از یک گلدان بزرگ استفاده کنید بیش از حد رطوبت به ریشه می رسد و در نتیجه ریشه خواهد مرد.

توجه داشته باشید: اگر بنفشه آفریقایی در حال پژمرده شدن بود و برگ های آن حالت افتاده داشتند در اسرع وقت گلدان آن را عوض کنید و وقتی دوباره آن را کاشتید مطمئن شوید که ساقه با خاک پوشیده شود. این کار باعث ایجاد ریشه جدید می شود. -بنفشه آفریقایی برای حیوانات سمی نیست بنابراین شما می توانید در سراسر خانه گلدان بنفشه آفریقایی داشته باشید.

تکثیر گل بنفشه آفریقایی

روش قلمه برگ یکی از بهترین و آسان ترین روش های تکثیر بنفشه آفریقایی است. زمان مناسب برای این نوع تکثیر فصل تابستان استدر این روش ابتدا بهترین برگ ها را انتخاب کنید و آنها را با قیچی یا چاقو از انتهای دُمبرگ بچینید برگ بریده شده را از ناحیه دُمبرگ در آب قرار دهید تا ریشه دار شود. قلمه ها را در خاک هم می توانید ریشه دار کنید. بهتر است قلمه ها را از قسمت میانی ساقه بردارید.

مناسب ترین درجه حرارت برای ریشه زایی قلمه ها ۲۵ درجه سانتیگراد است.قراردادن نایلون روی گلدانی که قلمه ها در آن کاشته شده اند موجب افزایش رطوبت نسبی می شود و به سرعتِ ریشه زایی کمک می کند. در شرایط مناسب، قلمه برگ بعد از پانزده روز تا یک ماه دارای ریشه می شود. تقسیم بوته این روش راه ساده ای برای ازدیاد بنفشه آفریقایی است. زمانی که گیاه بنفشه آفریقایی رشد کافی کرد از کنار بوته، پاجوش های کوچکی رشد می کند که می توانید از آنها برای ازدیاد گیاه استفاده کنید.

با استفاده از نور مصنوعی و تنظیم درجه حرارت مناسب می توان در هر زمانی به تکثیر از روش کاشت بذر اقدام کرد. برای کاشت بذر در شرایط مصنوعی، درجه حرارت را روی ۲۵ – ۲۰ درجه سانتیگراد تنظیم نمایید و روزانه به مدت دوازده ساعت چراغ ها را روشن کنید. همه روزه قدری آب روی خاک اسپری کنید.

بنفشه آفریقایی هوای تازه را دوست دارد البته نباید در مسیر کوران باد قرار گیرد. بنفشه آفریقایی نسبت به خیس بودن برگ ها حساسیت دارد و نباید آب روی برگ هایش پاشیده شود. در صورتی که حجم گلدان بزرگ باشد یا خاک از مواد غذایی کافی برخوردار نگردد، گیاه گل نمی دهد یا این که گل ها ریز و کوچک می مانند. در این صورت بعد از تعویض گلدان و اضافه نمودن مواد غذایی به خاک، گیاه را تقویت کنید. گل های پژمرده و کوچک را جدا کنید.

آفات و بیماریهای گل بنفشه آفریقایی

مهمترین بیماری های بنفشه آفریقایی منشاء ویروسی یا قارچی دارند.رطوبت زیاد موجب انتشار بیماری های قارچی می شود. نوعی قارچ به نام فتیوم التیموم PHTHIUM-ULTIMUM موجب پوسیدگی قسمت های بالایی گیاه می گردد. اسیدی بودن خاک، نداشتن زهکشی مناسب و خیس شدن برگ ها این بیماری را شدت می دهد.اگر گیاه در محیط بسته و بدون تهویه قرار بگیرد یا رطوبت نسبی هوا زیاد باشد، و همچنین قرار گرفتن در سرمای زیاد و گرمای بیش از اندازه روز و تاریکی های طولانی موجب شیوع قارچ های سفید رنگ می گردد. علامت این بیماری، خاکستری و گرد آلود شدن سطح برگهاست. اسپری نمودن سموم قارچ کش روی برگ های آلوده و نگهداری صحیح گیاه، موجب بهبودی و سلامتی بنفشه آفریقایی می گردد.

بیماری پوسیدگی ریشه بنفشه افریقایی: این بیماری که بوسیله قارچ nicotian Var.parasiti Phytophthora ایجادمی شود، یک بیماری مخرب درمراکز پرورش بنفشه افریقایی Saintpaulia ionantha به شمار می رود.علائم بیماری در قسمتهای هوایی گیاه بصورت توقف رشد، پژمردگی و پوسیدگی نرمی به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه در ناحیه طوقه و همچنین در قسمت ریشه مشاهده می شود، این علائم به تدریج به سمت دمبرگ و برگ انتقال می باید. اولین تحقیق جامع برروی این بیماری درسال ۱۹۷۳درآلمان توسط Plate و Kroberانجام شد.

درایالات کالیفرنیا، فلوریدا و کلرادوی آمریکا نیزبرای پرورش این گیاه مشکلات بسیاری وجود دارد. این بیماری درایران برای اولین باردرسال ۱۳۷۰، درمراکز پرورش بنفشه افریقایی تهران، با خسارت فراوان مشاهده گردید و عامل بیماری نیزازمراکز مختلف به طور مکررتوسط نگارنده گزارش شد.کولتیوارهای بنفشه افریقایی نسبت به پوسیدگی فیتوفترایی دارای حساسیتهای بسیار متفاوت می باشند و براین اساس به چهار گروه، بسیارمقاوم، مقاوم،حساس و بسیار حساس تقسیم می شوند. مبارزه با بیماری ابتدا براساس رعایت بهداشت و بکاربردن ریشه های عاری ازآلودگی صورت گرفت، بعدها تحقیقات وسیعی درمورد استفاده ازقارچ کشها به منظور مبارزه با بیماری انجام پذیرفت.

از بین سموم مورد آزمایش اتریدیازول (Truban 30 wp) و پراکسی کلر(Nurelle 7.2 EC) همراه با آبیاری و همچنین محلول پاشی قسمتهای هوایی گیاه با استفاده ازpyroxyclor بهترین نتایج را ازخود نشان داد. محلول پاشی قسمتهای هوایی به منظور حفاظت گیاهان با استفاده ازقارچ کشهاب کاپتان (Captan 50 wp)، کلروتالونیل (Daconil 2787 75 wp) ومانکوزب (Dithane M-45 80wp) نیزنتیجه بسیارعای درمبارزه داشته است.

با توجه به نایابی پیروکسی کلر می توان ازمتالاکسیل (Subdue 2 E) وفوزتیل آلومینیوم (Aliette) که اثر مشابهی برضد بیماریهای فیتوفترایی دارند،استفاده نمود.

لکه‌های قهوه‌ای روی برگها مشاهده می‌شوند: غبار پاشی در آفتاب و یا آبیاری از بالا عامل آن است. گیاه احتیاج به غبارپاشی ندارد و آبیاری طبق روش گفته شده انجام گیرد.

برگها پیچیده، خشک و خم شده‌اند: هوا گرم و خشک و احتیاج به آبیاری دارد. هرگز غبار پاشی نکنید.
برگها پژمرده و خم می‌شوند: هوا سرد است. گیاه را به محل گرمتری منتقل کنید.
تمام شرایط مساعد ولی گیاه گل نمی‌دهد: گیاه را کود دهی نمایید
گلها شفاف و کمرنگ شده‌اند: عامل آن غبار پاشی است. این گیاه را غبار پاشی نکنید

گلها و برگهای گیاه می‌پوسند: آبیاری زیاد از اندازه است. در تمام طول سال هفته‌ای دوبار آبیاری کافی است.
برگهای جدید ریز و تعداد آنها زیاد است: احتیاج به تعویض گلدان دارد. گلدان را با یک اندازه بزرگتر تعویض نمایید
گیاه سالم و گل نمی‌دهد: گلدانها خیلی بزرگ انتخاب شده است تا دو سال آینده گلدانها را تعویض نکنید.
برگها رنگ پریده هستند: یا نور زیاد است یا احتیاج به کود دهی دارد. گیاه را به محلی با نور غیر مستقیم منتقل کنید.

برگها سیاه می‌شوند: عامل آن استفاده از مواد براق کننده شیمیایی است. از آنها استفاده نکنید. برای تمییز نمودن برگها از برس نرم مخصوص استفاده نمایید.